ابن خلدون ( مترجم : آيتى )

150

تاريخ ابن خلدون ( فارسي )

كشته شدن قزل‌ارسلان و حكومت پسر برادرش قتلغ از جنگهايى كه ميان سلطان طغرل و قزل‌ارسلان بن ايلدگز درگرفته بود سخن گفتيم . اينك مىگوييم كه قزل‌ارسلان بر طغرل غلبه يافت و او را در يكى از دژهاى خود به بند كشيد و همهء بلاد به فرمان او در آمد . دكلا صاحب فارس و خوزستان نيز سر به فرمان او آورد . قزل‌ارسلان به اصفهان بازگشت و آن شهر همچنان دستخوش فتنه‌ها بود . جماعتى از اعيان فرقة شافعى را گرفت و بر دار كرد و به همدان باز گرديد و در سال 587 به نام خود خطبه خواند سپس شبى در بستر خوابش او را كشتند و قاتل شناخته نشد . جماعتى از غلامان را كه به آنان ظنين بودند به خون او در بند كردند . چون او كشته شد قتلغ ، پسر برادرش جهان پهلوان به جايش نشست و بر ممالكى كه در قلمرو عمش بود غلبه يافت . كشته شدن سلطان طغرل و تصرف خوارزمشاه رى را و وفات برادرش سلطان شاه چون قزل‌ارسلان از دنيا رفت و برادرزاده‌اش قتلغ اينانج بن جهان پهلوان به جايش نشست ، سلطان طغرل نيز از زندان رها شد و جمعى بر او گرد آمدند و لشكر به همدان برد . قتلغ اينانج پسر جهان پهلوان به نبرد او بيرون آمد . ولى شكست خورد و به رى گريخت و نزد خوارزمشاه علاء الدين تكش كس فرستاد و از او يارى خواست . در سال 588 علاء الدين تكش به ياريش شتافت . قتلغ اينانج از كارى كه كرده بود پشيمان شد و در يكى از قلعه‌هاى خود تحصن نمود . خوارزمشاه رى را تصرف كرد و قلعهء طبرك را نيز بگرفت و با سلطان طغرل مصالحه كرد و رى به دست خوارزمشاه افتاد و براى حفاظت آن لشكرى در آنجا گماشت و در سال 590 به خوارزم باز گرديد . سبب بازگشت خوارزمشاه آن بود كه حادثه‌اى براى برادرش سلطان شاه پديد آمده بود و ما در اخبار دولت خوارزمشاهان به آن اشارت خواهيم كرد . پس از رفتن علاء الدين تكش از رى ، سلطان طغرل لشكر به رى برد و به شهر حمله كرد . قتلغ اينانج بن جهان پهلوان از رى بگريخت و نزد خوارزمشاه رسول فرستاد و از او يارى خواست در اين احوال منشور خليفه الناصر لدين اللّه برسيد و از نيشابور تا رى را به علاء الدين تكش به اقطاع داد . قتلغ به فرمان او درآمد و با رسول خليفه به همدان رفت . طغرل پيش از آنكه سپاه خود را بسيج كند به مقابلهء خوارزمشاه بيرون آمد و در ماه ربيع الاول در نزديكى رى با آنان روبرو شد و حمله كرد و صفوف لشكر از هم بشكافت . لشكريان خوارزم او را در ميان گرفتند . طغرل از اسب در غلطيد و كشته شد . خوارزمشاه همدان و همهء آن بلاد را در تصرف آورد و دولت فرزندان ملكشاه به پايان رسيد .